Bir yaşından sonra iştahın ve kabul edilen yiyeceklerin gün gün değişmesi aileleri zorlayabilir. Bir gıdayı bugün reddetmek, onu kalıcı olarak sevmediği anlamına gelmez. Amaç çocuğu ikna ederek belirli miktarı yedirmek değil; güvenli, sakin ve tekrar edilebilir öğrenme fırsatı oluşturmaktır.
Bir–iki yaş arasında amaç yetişkin porsiyonlarını küçültmekten ibaret değildir. Çocuğa güvenli dokuda, besleyici ve çeşitli seçenekleri öngörülebilir bir ritimle sunmak; ne kadar yiyeceğine ilişkin açlık ve tokluk işaretlerine saygı duymaktır.
Tamamlayıcı beslenme genellikle yaklaşık altı ayda, anne sütü veya formül mamanın yanında başlar. Takvim tek ölçüt değildir. Bebeğin başını sabit tutabilmesi, destekle dik pozisyonda güvenli oturabilmesi, yiyeceğe uzanıp ağzına götürebilmesi ve yutma becerisinin gelişmesi birlikte değerlendirilir.
Dünya Sağlık Örgütü ve Türkiye Beslenme Rehberi, uygun koşullarda yaşamın ilk altı ayında yalnız anne sütünü önerir. “Yalnız” ifadesi su dahil başka yiyecek ve içecek verilmemesini anlatır; hekim tarafından gerekli görülen ilaç, vitamin veya mineral uygulamaları bunun dışındadır.
Yeterli beslenme tek bir işaretle anlaşılmaz. Bebeğin beslenme sırasındaki davranışı, yutması, uyanıklığı, idrar/dışkı örüntüsü ve büyüme izlemi birlikte değerlendirilir. Ebeveynin “bir şey yolunda değil” hissi de görüşmede önemsenmelidir.
Hamilelikte amaç “iki kişilik yemek” değil; çeşitli, yeterli ve güvenli seçimlerle hem gebenin hem bebeğin gereksinimlerini desteklemektir. Sebze–meyve, tam tahıl, uygun protein kaynakları ve pastörize süt ürünlerini çeşitlendirmek iyi bir başlangıçtır. Gereken enerji, kilo artışı ve besin öğeleri kişinin gebelik öncesi durumu, trimesteri ve sağlık öyküsüne göre değişir.
Bebeğin beslenmesi ay takviminden fazlasıdır: büyüme izlemi, gelişimsel hazır oluş, güvenli kıvam, aile koşulları ve sağlık öyküsü birlikte değerlendirilir. Genel çerçevede ilk altı ay yalnız anne sütü önerilir; altıncı ay civarında uygun tamamlayıcı besinlere geçilir ve emzirme iki yaş ve ötesine kadar sürdürülebilir. Anne sütü mümkün değilse uygun seçenek çocuk sağlığı uzmanıyla planlanır.
Altıncı aydan ilk yaş gününe uzanan dönem; yeni tatlar, dokular ve hareket becerileriyle doludur. Tamamlayıcı beslenme genellikle yaklaşık altı ayda, bebek gelişimsel olarak hazır olduğunda başlar. Anahtar kelime “tamamlayıcı”dır: sütle beslenmenin yerini bir anda almak yerine yaşa uygun gıdalarla enerji ve besin çeşitliliğini artırır.